Tìm hiểu về trái bần: Công dụng, những món ăn ngon từ trái bần

Đánh giá bài viết

Cây bần còn có tên là Thủy liễu. Quả bần gắn liền với nhiều món ăn ngon. Trong đó, tô canh chua trái bần gắn liền với giai thoại về Vua Gia Long trong những ngày cơ hàn khốn khó. Trong bài viết này, chúng ta hãy cùng Hạt Yêu Thương tìm hiểu chi tiết về loại quả đặc trưng của vùng bùn nước này nhé!

Giới thiệu chung về trái bần

Trái bần là trái gì?

Trái bần là trái của cây bần. Đây là một loài cây phân bố ở các vùng bùn nước. Chúng có rễ phụ nhô lên khỏi mặt nước để lấy không khí, giúp loại cây này tồn tại được ở vùng sinh thái đặc biệt này.

Tên khoa học của cây bần là Sonneratia caseolaris (L.) Engl.(S.acida L.f), thuộc họ Bần (Sonneratiaceae). Nó còn được biết đến với một tên gọi khác là Thủy liễu, bởi những chiếc lá nhỏ như cành liễu mềm mại rũ xuống nước.

trái bần

Phân bố

Cây bần được tìm thấy ở khá nhiều nơi trên thế giới. Chúng phân bố ở các bãi bùn nhiệt đới, từ châu Phi đến Indonesia. Ở Việt Nam, chúng mọc nhiều ở vùng sông nước miền Tây. Cùng với Đước, cây bần được trồng trải dài 2 bên bờ sông rạch đầy phù sa của vùng đồng bằng sông Cửu Long. Cây có tác dụng giữ đất, chống xói mòn, sạt lở. Ở một số rừng ngập mặn ở miền Trung nước ta, cũng có nhiều bần mọc lên và phát triển tốt.

Đặc điểm của trái bần

Cây bần có nhiều loại khác nhau. Nhiều nhất là bần chua, bần ổi, bần trắng, bần đắng. Mỗi loại có hình dáng và hương vị đôi chút khác nhau.

Nhìn chung, trái bần hình tròn hơi dẹt như quả hồng. Phần đuôi quả hơi nhọn, phần cuống chỉa ra thành hình ngôi sao rất đẹp mắt. Quả bần khi còn non có màu xanh lá cây. Khi chín chuyển màu hơi vàng, có mùi thơm nhẹ dễ chịu.

Quả bần có vị chua đặc trưng. Loại quả này có thể dùng để ăn trực tiếp hoặc chế biến cùng các nguyên liệu khác tạo thành những món ăn ngon.

quả bần

Trái bần với phần cuống chẻ ra như ngôi sao 5 cánh rất đẹp mắt

Trái bần có tác dụng gì?

Trong cả Y học cổ truyền và Y học hiện đại, trái bần đều được công nhận có nhiều công dụng tốt đối với sức khỏe con người.

Theo Đông Y

Quả bần có vị chua và hơi chát, tính mát. Có tác dụng tiêu viêm, giảm đau. Ngoài ra, lá bần còn được sử dụng để cầm máu, sát khuẩn vết thương và chữa bệnh bí tiểu.

  • Chữa bong gân, giảm đau: Giã nhỏ quả bần non rồi đắp trực tiếp lên vùng bị đau. Dùng băng gạc cố định lại. Mỗi ngày thay thuốc mới 1 lần
  • Chữa bí tiểu: giã nhỏ quả bần cùng với ít lá bần, đắp trực tiếp vào vùng bụng dưới của bệnh nhân.

Theo Y học hiện đại

Các hoạt chất trong trái bần có nhiều tác dụng kỳ diệu đối với sức khỏe:

  • Khả năng chống oxy hóa, tiêu viêm, kháng khuẩn, hạ men gan và kiểm soát đường huyết ổn định.
  • Chống viêm
  • Diệt bọ gậy
  • Ức chế các tế bào ung thư
  • Ngăn ngừa bệnh Alzheimer: nhờ có khả năng ức chế sản sinh enzym acetylcholinesterase làm ngưng hoạt động dẫn truyền thần kinh.

Các món ngon khó cưỡng từ trái bần

“Muốn ăn mắm sặc quả bần/ Chờ mùa nước nổi ăn cho đã thèm”.

Đây là câu ca dao của người dân miền Tây về món ăn đặc sản quê hương. Thực tế, trái bần có vị chua và hơi chát, mùi thơm nhẹ và có vị bùi đặc trưng. Người dân ta có nhiều món ăn ngon chế biến từ trái bần.

Trái bần chấm mắm

Món ăn đơn giản nhất từ trái bần là món bần chấm mắm. Lựa quả bần già, đem rửa sạch cắt lát rồi chấm cùng các loại mắm như mắm cá sặc, mắm cá chốt, mắm tép. Có thể ghém cùng các loại rau thơm nếu thích. Vị chua chát của bần quyện cùng vị mặn nồng của mắm. Cay cay, chua chua cực kỳ bắt cơm.

Canh chua trái bần

Món canh chua có thể gọi là món canh quốc dân, thường được mọi người ưa chuộng vào những ngày nắng nóng. Ngoài việc tạo chua bằng me, sấu hay lá giang thông thường, người ta cũng có thể dùng trái bần (non hay già đều được), để nấu canh chua.

Chỉ cần gọt vỏ rồi cắt quả bần thành miếng vừa ăn, thả vào nồi nước sôi rồi nấu canh như bình thường. Vị chua thanh và hương thơm của những lát bần lan vào trong nước, tạo ra hương vị đặc biệt cho món canh dân dã này. Tương truyền, món ăn này cùng những người dân miền Tây giàu tình nghĩa đã cưu mang vua Gia Long trong những năm tháng ẩn mình. Sau này, khi giành lại được ngôi báu, ở trong cung dù có nhiều sơn hào hải vị, nhà Vua vẫn mãi thương nhớ món canh chua quả bần này.

canh chua trai ban

Cá kho trái bần

Tương tự như canh chua, món cá kho trái bần cũng là món ăn gây thương nhớ với nhiều người dân miệt vườn. Bạn có thể dùng bất kỳ loại cá gì để kho cùng bần. Trong đó nhiều người cho rằng cá lóc hoặc cá bông lau là ngon hơn cả.

Để làm món cá kho bần, thông thường người ta kho cá trước. Trái bần được dầm với chút nước sôi để ở chén riêng. Khi cá đã chín mềm hơi cạn nước thì mới chắt nước bần cho vào. Vị bần bần chua, quyện cùng vị cá ngọt và béo, thoang thoảng hương tiêu cay ấm dễ chịu. Tất cả tạo nên một món ăn vô cùng hao cơm. Nếu thích, bạn cũng có thể kho cá với nhiều nước một chút để ăn cùng bún, đổi vị cho những ngày nắng nóng.

Lẩu bần chua

Lẩu bần chua là món lẩu đặc trưng của người miền Tây. Cách nấu cũng thường như mọi nồi lẩu khác, nhưng nguyên liệu khác nhau sẽ tạo ra hương vị khác nhau. Nồi lẩu bần nóng hôi hổi tỏa mùi thơm dịu hương đồng gió nội. Vị ngọt và béo của cá tươi. Và những loại rau ăn kèm chống ngán chính hiệu miền Tây như cọng súng, bông điên điển, rau muống, kèo nèo… Thử gắp miếng bún, húp miếng nước dùng xì xụp, bạn như ôm trọn cả hương vị sông nước mênh mông vào lòng.

Lẩu bần – món ăn dân dã đặc trưng của miền Tây sông nước

Gỏi bông bần

Nếu như bông điên điển đã quá nổi tiếng với màu vàng tươi đẹp mắt và vị nhẫn nhẹ đặc trưng. Thì bông bần ở miền Tây cũng có hương vị đặc biệt và được người dân nơi đây tận dụng để chế biến thành món ăn. Đó là gỏi bông bần.

Vào khoảng tháng 6 đến tháng 9 âm lịch, những cây bần bước vào mùa rộ hoa. Người dân sẽ chèo xuồng đi tìm hái những bông hoa còn búp hoặc vừa mới hé. Hoa lấy về được lặt lấy cánh, bỏ phần nhị bên trong. Đem ngâm hoa trong nước muối chừng 15  phút rồi rửa sạch lại với nước lọc. Đem hoa này đi làm gỏi cùng chút tép đồng và thịt nạc heo. Vị tép đồng giòn ngọt. Vị thịt heo béo béo. Vị mắm ớt chua ngọt hài hòa. Đây là món ăn dân dã, rẻ tiền đặc sản của vùng Cù lao Dung (Sóc Trăng). Nếu có dịp đến đây vào mùa hoa, bạn nhất định nên thử một lần nhé!

Trên đây là tất tần tật những thông tin về trái bần của vùng bùn nước kênh rạch. Đây là loại trái cây dân dã nhưng có nhiều công dụng quý.Đặc biệt lại có thể chế biến được rất nhiều món ăn ngon gây thương nhớ cho kẻ xa phương. Nếu có dịp, hãy một lần trải nghiệm hương vị của loại quả độc đáo này, bạn nhé!

Đánh giá bài viết

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *